Voortijdige veroudering van de eierstokken (POI)

Wanneer is er sprake van voortijdige veroudering van de eierstokken (POI)?

Als je in vergelijking met vrouwen van je eigen leeftijd minder follikels en eicellen aanmaakt, spreken we van voortijdige veroudering van de eierstokken. We noemen dit ook wel POI, of premature ovariële insufficiëntie.

Hoe weet ik of ik lijd aan POI?

Als je nog geen symptomen vertoont, is een POI-diagnose heel moeilijk te stellen. Meestal ga je als vrouw met POI te vroeg in menopauze (premature menopauze): je hebt geen menstruatie meer (amenorree) of een onregelmatige cyclus, en we stellen verminderde vruchtbaarheid vast op een relatief jonge leeftijd (meestal jonger dan 40 jaar).
Uit deze symptomen bij een vrouw op jongere leeftijd kunnen we afleiden dat haar eierstokken niet meer normaal werken.
Sommige jongere vrouwen met POI hebben weliswaar een normale menstruele cyclus maar ze hebben minder follikels in de eierstokken in vergelijking met andere vrouwen van hun leeftijd.

Kan ik mij laten testen op deze aandoening?

Door te zoeken naar specifieke aanwijzingen of merkers kunnen we met een hoge graad van zekerheid voorspellen of jouw eierstokken vroegtijdig verouderen. De drie belangrijkste merkers zijn de onderstaande.

  1. Het AMH-gehalte (Anti-Müller hormoon).
    AMH is een biochemische merker die we via een gewone bloedanalyse kunnen terugvinden. Het hormoon wordt in de eierstokken aangemaakt door de kleine follikels waaruit onder stimulatie in een IVF/ICSI-behandeling normaal gezien de rijpe eicellen voortkomen die we oppikken.
    Op basis van de bloedanalyse kunnen we m.a.w. jouw kans op de productie van een behoorlijk aantal eicellen voorspellen. Vrouwen met POI hebben een laag AMH-gehalte, ook al zijn ze nog jong.
  2. 1 Dag één van je menstruatiecyclus is de dag dat je opstaat met helderrood menstrueel bloedverlies

    Het aantal antrale follikels (AFC — Antral Follicle Count)
    Antrale follikels zijn een voorstadium van de eigenlijke eicellen. De injecties die je bij IVF/ICSI krijgt, stimuleren deze follikels om eicellen te produceren. Via een vaginale echografie kunnen we tellen hoeveel antrale follikels er in de eierstokken zitten. Dat doen we doorgaans aan het begin van je menstruatiecyclus, tussen dag 2 en dag 41 .
    Als je POI hebt, zal je AFC laag zijn, onafgezien van je leeftijd.

  3. Het FSH-gehalte (follikelstimulerend hormoon)
    Ook deze biochemische merker kunnen we bepalen via een eenvoudige bloedanalyse en op basis daarvan jouw kans op de productie van een behoorlijk aantal eicellen voorspellen. FSH is een hormoon dat in de hypofyse in je hersenen wordt aangemaakt en dat inwerkt op je geslachtsorganen om follikels tot rijping te brengen.
    We meten het gehalte ervan vroeg in je menstruele cyclus, m.n. op de tweede of derde dag.
  4. Als je nog geen 40 bent en de gemeten waarde is zeer hoog (meer dan 20) kan dat een indicatie zijn dat je POI hebt.

Waarom zijn mijn eierstokken ‘ouder’ dan die van andere vrouwen van mijn leeftijd?

Er zijn verschillende mogelijke oorzaken voor POI. De meest voorkomende zijn de onderstaande.

  • Genetische oorzaken
    • Het syndroom van Turner
      Ons geslacht (mannelijk of vrouwelijk) wordt bepaald door een combinatie van twee chromosomen: X en Y. Vrouwen hebben normaal gezien twee X-chromosomen, mannen één X- en één Y-chromosoom.
      Het syndroom van Turner is een aandoening waarbij vrouwen slechts één X-chromosoom hebben maar geen tweede. Dat komt tot uiting in afwijkingen van het voortplantingssysteem en kan leiden tot een voortijdige menopauze.
    • Het fragiele-X-syndroom
      Mensen met dit syndroom hebben een slecht of niet-functionerend gen op het X-chromosoom. Het is een vaak voorkomende oorzaak van een verstandelijke handicap (mentale retardatie), maar niet iedereen met dit gebrekkige gen is verstandelijk gehandicapt.
      Vrouwen die aan POI lijden, kunnen wijzigingen hebben in het fragiele-X-gen die niet hebben geleid tot een verstandelijke beperking.
      De genetische afwijking kan evenwel verergeren van generatie op generatie. Daardoor lopen afstammelingen wel het risico op een baby met mentale retardatie. Als een genetische analyse aantoont dat bij jou de POI veroorzaakt wordt door het fragiele-X-gen, zullen we je adviseren om eerst genetisch advies te vragen voor je probeert zwanger te worden.
  • Oorzaken van het autoimmuunsysteem
    Het immuunsysteem in je lichaam valt vreemde of abnormale cellen aan die een infectie, kanker of andere problemen kunnen veroorzaken. Maar in sommige gevallen vergist dat systeem zich en valt het organen aan die hormonen produceren, zoals de eierstokken, de bijnier of de schildklier. Dat kan een invloed hebben op de ‘leeftijd’ van je eierstokken.
  • Medische ingrepen
    Vrouwen die kanker gehad hebben en een chemo- of radiotherapie hebben ondergaan, lopen meer risico op POI.
  • Levensstijl: roken
    Uit verschillende onderzoeken blijkt dat rooksters vroeger in menopauze gaan dan niet-rooksters. Er is ook bewijs gevonden dat roken het aantal follikels in de eierstokken kan doen verminderen.

Hoewel er dus meerdere mogelijke oorzaken zijn voor POI kunnen we toch bij ongeveer 90% van de vrouwen de oorzaak niét bepalen. De Next Level IVF-kliniek bestudeert al die gevallen en probeert je advies te verlenen die gebaseerd is op jouw specifieke situatie.

Als ik deze aandoening heb of als ik tot de risicogroep behoor, wat kan ik dan doen als ik (ooit) zwanger wil worden?

Als de tests aangeven dat je eierstokken mogelijks vroegtijdig kunnen verouderen, bepaalt de onderliggende oorzaak wat je kan doen.

  1. Natuurlijke bevruchting
    Als vrouw met te snel verouderende eierstokken kan je proberen zwanger te worden op de natuurlijke manier als er geen kans bestaat dat je de POI genetisch overdraagt op je nageslacht. Als alle genetische tests negatief zijn, doe je er goed aan om niet te lang te wachten met kinderen, gezien je verhoogde risico op een vervroegde menopauze.
  2. Pre-implantatie genetische diagnose (PGD)
    Als er een specifieke genetische oorzaak is voor de POI kan PGD een oplossing bieden. PGD betekent pre-implantatie genetische diagnose: het is een IVF/ICSI-behandeling die gepaard gaat met de genetische diagnose van de embryo’s alvorens ze teruggeplaatst worden. Alleen op die manier kunnen we nagaan of jouw embryo’s dezelfde genetische aandoening hebben en kunnen we de overdracht ervan op je kinderen vermijden.
    Jammer genoeg is PGD niet altijd mogelijk: vrouwen met POI hebben vaak te weinig embryo’s om de diagnose te kunnen uitvoeren.
  3. Vruchtbaarheidsbewaring
    Alleenstaande vrouwen of vrouwen die nog niet aan een gezin willen beginnen, kunnen deze optie in overweging nemen. Als patiënte met POI moet je je ervan bewust zijn dat je aandoening waarschijnlijk tot een premature menopauze leidt. Om je toekomstige vruchtbaarheid veilig te stellen kan je — na stimulatie van de eierstokken — eicellen laten oppikken en invriezen voor later.Voor zo’n programma ter bewaring van je vruchtbaarheid kan je in het CRG van UZ Brussel terecht.

Kan ik later nog te weten komen wat de oorzaak is van (mijn) POI?

Onze doelstelling als Next Level IVF-kliniek is om te ontdekken waarom je aan POI lijdt. Als de genetische tests geen bekende oorzaak opleveren en los van je keuze voor welke behandeling ook, bewaren we (gratis) een bloedstaal voor verdere diepgaande genetische analyses. De gegevens van dit onderzoek zijn strikt vertrouwelijk en anoniem. Via dit onderzoeksproject zoeken we naar de (tot nu onbekende) genetische oorzaken van POI.

Het uiteindelijke doel is om geneesmiddelen te vinden die de aandoening kan voorkomen (preventie) of ze kan genezen (remedie). Hoewel de ontwikkeling van een dergelijke nieuwe behandeling nog jaren kan duren, kan je hiermee toekomstige lijders aan POI helpen — mogelijk je eigen dochter.